HISTORIA RZEMIOSŁA

Rzemiosło jest dziedziną gospodarki prowadzoną przez osoby fizyczne we własnym imieniu (często osobiście lub przy pomocy rodziny). Są to na ogół małe warsztaty pracy zatrudniające zazwyczaj jedną do kilkunastu osób (max do 25 lub 50 osób w zależności od rodzaju działalności). Warsztaty rzemieślnicze wytwarzają dobra codziennego użytku, świadczą usługi w zakresie napraw i konserwacji, np. sprzętu gospodarstwa domowego lub usług osobistych, np. usługi fryzjerskie, krawieckie, szewskie itp. Produkcja rzemieślnicza cechuje się niską kapitałochłonnością, krótkim cyklem wytwarzania, przy użyciu prostych narzędzi, odznacza się wysoką elastycznością asortymentu produkcji i szybkim dostosowaniem profilu produkcji do życzeń i potrzeb odbiorców. Jest jedną z najstarszych form wytwórczości i usług w Polsce.

Rzemiosło rozwijało się już w okresie wczesnopiastowskim, kiedy to zaczęły się wyodrębniać grupy ludzi zajmujących się wyrobem produktów, dający im osobny zawód. Do najstarszych rzemiosł należało kowalstwo i hutnictwo. Potem wyodrębnili się bednarze, garncarze, piekarze, piwowarzy, tkacze, grabarze, szewcy i krawcy. Wraz z utrwaleniem się na ziemiach polskich stosunków feudalnych zaczęło wzrastać zapotrzebowanie na wyroby rzemieślnicze. Ludność zamieszkała w poszczególnych wsiach specjalizowała się w jednej gałęzi produkcji na potrzeby feudała. Była to jedyna forma wytwórczości przemysłowej aż do czasu powstania pierwszych manufaktur, a potem przemysłu fabrycznego, działając zresztą obok tych nowoczesnych wyżej zorganizowanych i bardziej kapitałochłonnych form wytwórczości.

W okresie między X a XIII wiekiem następowało stopniowe oddzielanie się rzemiosła od pracy na roli, co oznaczało dla rzemieślników konieczność przejścia z pracy na wsi do wytwórczości miejskiej. W powstających wówczas miastach rzemieślnicy od początku stanowili wyróżniającą się grupę ludzi, dążącą do zespolenia się w obronie wspólnych interesów.

Od XIII w notuje się zakładanie pierwszych zgromadzeń poszczególnych specjalności rzemieślniczych – nazywanych cechami od niemieckiego słowa „zeichen” czyli znak, gdyż każdy z powstających cechów wyróżniał się stosowanym znakiem kojarzącym się z wykonywanym przez jego członków zawodem.

Zorganizowanie się w cechach powodowało pewną przewagę rzemieślników nad pozostałymi grupami społecznymi. Działalność cechu uzależniona była od uzyskania statutu zatwierdzonego przez magistrat lub przez króla. Statut obowiązywał wszystkich członków cechu i normował całokształt stosunków cechowych, nie pomijając niemal żadnej dziedziny życia gospodarczego i społecznego. Określał prawa i obowiązki członków, regulował stosunki pomiędzy mistrzami z czeladnikami i uczniami.

Organizacje cechowe przetrwały w nie zmienionych warunkach organizacyjnych aż do XVIII wieku, kiedy to nastąpił zastój, zastój następnie upadek rzemiosła spowodowany rozwojem przemysłu i załamaniem się monopolu rzemiosła. U schyłku I Rzeczypospolitej – tuż przed rozbiorami – podjęta została próba dostosowania statutów cechów i ich działalności do nowych warunków gospodarczych. Złagodzono warunki uzyskiwania tytułu mistrza, a rzemiosło uznano za stan zanikający.

W okresie zaborów zaczęły się pojawiać pierwsze próby utworzenia okręgowego, a nawet centralnego przedstawicielstwa rzemiosła. W połowie XIX wieku następowało powoływanie związków cechów i stowarzyszeń rzemieślniczych. Na początku XX wieku czynione były próby powoływania naczelnych organizacji rzemiosła, lecz władze zaborowe były temu zdecydowanie przeciwne. Kolejnym ogniwem samorządu rzemiosła polskiego stały się w XX wieku izby rzemieślnicze.
(niektóre materiały zostały zaczerpnięte z publikacji „Ziemia lubawska” Jana Falkowskiego)